in

Creatieve objectieven: zo ga je aan de slag met een vintage objectief


26 februari 2021, 06:57

Nieuwe objectieven zijn vaak erg kostbaar. Op Marktplaats, de vrijmarkt en in kringloopwinkels zijn vaak fraaie klassieke objectieven te vinden voor heel weinig geld. Kun je die ook gebruiken op je moderne camera?

Het is niet zo moeilijk om een fraai tweedehands objectief te vinden. Loop een gemiddelde kringloopwinkel in en je vindt er zo tientallen. Of kijk op Marktplaats of eBay, daar loopt het aanbod zelfs in de duizenden. Zoek je wat beter, dan kom je zo nu en dan een juweeltje tegen wat je voor een prikkie kunt aanschaffen. Zo zijn er in de jaren zestig, zeventig en tachtig prachtige lichtsterke primes gemaakt door Oost-Europese of Russische fabrikanten. En ook de bekende objectieven-makers van nu maakten toen al fraaie exemplaren. Die liggen vaak op zolder te verstoffen, terwijl ze nog prima gebruikt zouden kunnen worden. Zonde.


Klassieke objectieven kunnen optisch erg goed zijn.

Als fotograaf kun je hier natuurlijk je voordeel mee doen, want zo kun je voor weinig geld aan een mooi assortiment objectieven komen. Er is natuurlijk wel een aantal zaken waar je in dat geval rekening mee moet houden, want het is niet altijd zo eenvoudig als het op het eerste gezicht lijkt. Daarom is het verstandig om altijd goed te kijken of het mogelijk is een oud objectief op je camera te zetten zonder onderdelen te beschadigen.

Let op: elke combinatie tussen camera en objectief is anders, daarom kunnen we onmogelijk garanties geven over wat wel en niet werkt.

Bajonet

Het eerste probleem is erg voor de hand liggend: zo ongeveer elke fabrikant gebruikt een andere vatting (koppeling tussen camera en objectief) en daarom is het meestal niet mogelijk om oude objectieven zomaar op je digitale spiegelreflex of systeemcamera te monteren. Soms gaat dit wel, als je een oud objectief en een nieuwe camera van dezelfde fabrikant gebruikt én als deze fabrikant de vatting in de tussentijd niet heeft veranderd. Dit geldt bijvoorbeeld voor Nikon (de F-vatting) en voor Pentax: objectieven uit de jaren zestig, zeventig en tachtig kun je zonder problemen op je hedendaagse camera aansluiten.

Zijn de vatting van de camera en de vatting van het objectief verschillend, dan zul je aan de slag moeten met een adapter. Vaak is dat een verloopstuk met aan de ene kant de aansluiting voor de bewuste camera en aan de andere zijde de aansluiting voor het bewuste objectief. Dit soort adapters is vrij eenvoudig en voor vrijwel iedere combinatie verkrijgbaar. Of je nu een Canon DSLR wilt combineren met een oud Leica-objectief, of een hedendaagse Fujifilm-systeemcamera wilt koppelen aan een klassiek Oost-Duits tele-objectief met M42-schroefvatting: het kan allemaal.

Dit geeft ook meteen het antwoord op een andere vraag: of je moderne objectieven van een andere fabrikant kunt gebruiken op je camera. Dat kan, met behulp van een adapter dus. In zo’n geval heb je vaak keuze uit twee soorten: slim en niet slim. Een slimme adapter zorgt ervoor dat je objectief en camera ook kunnen communiceren met elkaar. En dat is wel zo fijn in het geval van een modern en eventueel gestabiliseerd autofocus-objectief.

Crop versus Fullframe

Kun je een crop-objectief gebruiken op een fullframe-camera en andersom? Jazeker! Maar plaats je een crop-objectief op een fullframe-sensor, dan krijg je wel vreemde effecten doordat de beeldcirkel van het objectief kleiner is dan de sensor. Je ‘ziet’ dan als het ware de rand van het objectief (of de zonnekap, indien je die gebruikt). Dit is dus niet echt aan te raden. Sommige camera’s hebben een aps-c-modus om deze randen zelf te verbergen.

Andersom, een fullframe-objectief op een aps-c-camera, is geen probleem. In principe gebruik je dan zelfs enkel het beste gedeelte van het beeld (het midden). Let wel op de cropfactor waardoor je objectief een langere brandpuntsafstand krijgt.

Deze foto laat zien dat je fantastische resultaten kunt behalen met vintage objectieven.

Chris Ruijter, chrizzx.zoom.nl
Pentax K-1 · ISO 200 · 1/6400 SEC · 50 MM

Autofocus

Je hebt het al wel gelezen, er zijn aardig wat beperkingen aan het gebruik van een oud objectief op een moderne camera. Allereerst is het goed om te weten dat oude objectieven (van vóór eind jaren tachtig) geen autofocus aan boord hebben. In die tijd stelde iedereen handmatig scherp, een kunst die we nu natuurlijk grotendeels verleerd zijn. Hoewel de opkomst van systeemcamera’s en hulpmiddelen als focus peaking het ons een stuk gemakkelijker gemaakt hebben om precies en snel handmatig scherp te stellen. Daardoor wordt er tegenwoordig weer steeds meer handmatig scherp gesteld en is de stap naar analoge objectieven voor sommige fotografen kleiner dan hij tien jaar geleden was.

Doordat er vroeger geen gegevensuitwisseling tussen objectief en camera was, is ook het instellen van je diafragma een handeling die je op het objectief zult moeten doen via de diafragmaring. Niet moeilijk, maar als je gewend bent dit met een wieltje op je camera te doen, is het wel even wennen.

Ook is er door het gebrek aan communicatie tussen objectief en camera geen complete exif-informatie voorhanden. De camera weet natuurlijk niet wat voor een objectief je precies gebruikt, waardoor zaken als brandpuntsafstand en diafragma niet in de exif-info terechtkomen. Sluitertijd, iso en andere instellingen die door de camera zelf geregeld worden verschijnen wel in de exif-informatie.

Registerafstand

In principe kun je oude objectieven op iedere hedendaagse camera gebruiken. Let wel op de registerafstand, oftewel de afstand tussen de objectief-vatting en de camerasensor. Die afstand moet voor het objectief dat je wilt gebruiken gelijk of groter zijn. Deze afstanden zijn gemakkelijk op internet te vinden en vaak kun je de eventuele verschillen opheffen door het gebruik van een specifieke verloopring of specifiek adapter.

De registerafstand van de meeste digitale spiegelreflexcamera’s ligt rond de 44mm. De systeemcamera is hier in het voordeel, want door het weglaten van de spiegel is de registerafstand van een systeemcamera de helft kleiner. Dat betekent dat je met een systeemcamera een grotere kans hebt dat het oude objectief dat je wilt gebruiken zonder omweg prima werkt. Let op: heb je een Nikon-spiegelreflex, dan is de registerafstand groter dan bij de meeste andere digitale spiegelreflexen.

Klassieke objectieven creëren vaak een prachtige onscherpte.

Foto: bartvg.zoom.nl
Sony A6300 · ISO 200 · F 1 · 1/250 SEC

Is de registerafstand van je objectief kleiner dan die van je camera, dan is er gelukkig nog steeds geen man overboord. Om dat verschil te compenseren heb je een adapter met een optisch element nodig. Die adapters zijn echter vaak wel een stuk duurder dan adapters zonder dat optische element. Ook kan de beeldkwaliteit er negatief door beïnvloed worden.

Kijk in het geval van een bewegende spiegel (dus in het geval dat je een DSLR gebruikt) ook altijd of er geen uitstekende delen aan het oude objectief zitten die in aanraking kunnen komen met de opklappende spiegel. Zo’n botsing wil je natuurlijk voorkomen, want dan wordt het monteren van een oud objectief alsnog een kostbare aangelegenheid.

Beeldstabilisatie

Oude objectieven zijn vanzelfsprekend niet gestabiliseerd. Maar bevat jouw camera ingebouwde beeldstabilisatie, dan wordt elk gekoppeld objectief gestabiliseerd, dus ook je zestig jaar oude prime of je oude Russische 200mm!

Uniek karakter

Besluit je oude objectieven op je moderne camera te zetten, dan zie je dat er een hele wereld voor je open kan gaan. Natuurlijk zijn er beperkingen en werken niet alle combinaties even goed, maar met een portie gezond verstand en door je enigszins in te lezen over jouw specifieke combinatie kom je ongetwijfeld een heel eind. Een leuke manier om je beelden relatief eenvoudig én voordelig een uniek karakter te geven!

Voor dit soort beelden heb je geen kostbaar nieuw objectief nodig.

Hilda van der Lee, hilda1.zoom.nl
Canon 70D · ISO 100 · F 1,8 · 1/640 SEC · 35 MM

Zoom Academy Next | Schrijf je nu in voor het online event!

Spoedcursus: Full-body portret