in

Macrofotografie met een omgedraaide lens

Jeroen Hoppenbrouwers

Er zijn veel hulpmiddelen voor de macrofotograaf. Speciale macro-objectieven, voorzetlenzen en tussenringen om dat kleine mooi groot op de foto te krijgen. Jeroen Hoppenbrouwers heeft een hele andere techniek. Hij draait zijn lens om! Hoe dat werkt legt hij uit.

Wil je de kunst van macrofotografie beheersen? Bekijk dan onze Cursus Macrofotografie

Veel fotografen kennen de macrolens, voorzetlenzen en tussenringen als manieren om dicht op een onderwerp te komen. Wat ik in de gaten kreeg na het posten van foto’s op Zoom.nl is dat niet veel mensen bekend zijn met een andere macrotechniek om tot enorme vergrotingen te komen. Het omdraaien van een lens. Ik kwam achter deze techniek toen ik op zoek ging naar een manier om een nog grotere vergroting te krijgen dan de 1:1 van mijn macrolens. Dit is een hele goede (en goedkope) manier om de kleinste dingen heel groot en haarscherp in beeld te krijgen.

In dit artikel zal ik uitleggen wat je nodig hebt en hoe het in zijn werk gaat.

Omkeerring

De omkeerring is een ring die aan de ene kant schroefdraad heeft en aan de andere kant een camera- aansluiting. De schroefdraad is bedoeld om de lens met de filterdraad achterstevoren op de camera te bevestigen. Voor een Nikon camera heeft Nikon de Nikon BR-2A ring voor lenzen met een filtermaat van 52mm. De andere cameramerken hebben zo’n ring niet (of niet meer) in het assortiment, daarvoor maakt Caruba omkeerringen voor de filtermaten van 52 tot 77 mm.

Omkeerring

Lens

Lenzen, die het best werken, zijn vaste lenzen van 20 tot 50mm met een ouderwetse diafragma-ring. De meeste nieuwe vaste lenzen hebben deze ring niet meer en zijn daardoor ook niet echt geschikt om omgekeerd te gebruiken. Een korte zoomlens is wel te gebruiken, maar daarmee haal je niet de scherpte van een vaste lens. Het merk van de lens maakt niet uit. Wat belangrijk is, is de filtermaat.

Het verschil in vergroting tussen een 20 en 50mm is behoorlijk. Een 50mm geeft een vergroting van iets meer dan 1:1 en is daarmee vergelijkbaar met de meeste macro lenzen. Met een 20mm krijg je een vergroting van 3,5:1. Dus hoe meer groothoek de lens is, hoe sterker de vergroting wordt.

Om je een idee te geven van de vergroting heb ik van hetzelfde onderwerp een foto gemaakt met een 50, 35, 28 en 20mm lens

Tweedehands heb je een geschikte lens voor ongeveer 50 euro. Maar let hierbij op! Vraag na bij de verkoper of er geen deukjes in de filterdraad zitten want dat zou de lens waardeloos maken voor dit doel. Het meest gebruik ik een 28, 24 en 20mm lens afhankelijk van het onderwerp wat ik wil fotograferen.

Scherpstellen

Scherpstellen met een omgedraaide lens werkt niet zoals je gewend bent. Omdat de lens is omgedraaid verandert er niets als je aan de focus ring draait. Het beweegt alleen de buitenkant van de lens heen en weer maar het glas beweegt niet. Met andere woorden, het brandpunt is een vast punt wat niet te veranderen is. Dus om scherp te stellen zal je de camera naar voor en achter moeten bewegen. Dit lijkt moeilijker dan dat het is, maar je zult er in het begin aan moeten wennen.

Diafragma

Als je echt heel dichtbij wilt komen en je gaat fotograferen met een 28, 24 of 20mm lens, is het scherpe gebied heel erg klein. Om dan toch zo veel mogelijk scherp te krijgen fotografeer ik altijd op F11 of F16.

Flitsen

Flitsen is nodig, omdat je maar heel weinig licht op de sensor krijgt en om de sluitertijd zo kort mogelijk te houden. De ingebouwde flits van de camera geeft goede resultaten. Bij een grote flits bovenop de camera zal het meeste licht over het brandpunt heen flitsen en daardoor hele wisselende resultaten geven. Wat ik het best vind werken is om de flits met een beugel en TTL flitskabel naast de camera te zetten om zo van de zijkant te belichten en de flits zoveel mogelijk naast de lens te houden.

Mijn camera setup: ik gebruik een Nikon SB400 flits naast de camera met een diffuser. Deze flits is klein, licht en is zuinig met batterijen.

Praktijk

Allereerst zou ik je aanraden met een 28 of 35 mm te beginnen en niet meteen met een 20mm. De vergroting van een 20mm is zo groot dat je in het begin veel moeite zult hebben je onderwerp te kunnen vinden. Oefen het scherpstellen op stilstaande objecten. Probeer bijvoorbeeld steeds scherp te stellen op het puntje van een balpen.

Het brandpunt is heel dichtbij de lens en daardoor zal je in het begin merken dat je gemakkelijk ergens tegenaan stoot. Om de lens nu te beschermen tegen krassen heb ik iets heel simpels bedacht. Je boort gewoon een gat precies in het midden van een passende achterdop (zie de foto van mijn camera-opstelling). Ik heb het gat in de dop zo’n twee centimeter groot geboord en dat werkt uitstekend. Groter kan natuurlijk nooit kwaad maar veel kleiner zou ik het niet maken. Anders loop je de kans dat je er met een 50mm tegenaan kijkt. Deze dop fungeert nu als een zonnekap en als bescherming van het achterste lensdeel. Ik probeer altijd iets te vinden om de achterdop of de camera tegenaan te zetten, om zo min mogelijk te bewegen.

Er valt met een omgekeerde lens ook prima te fotograferen in liveview. Je kan goed de scherpte beoordelen op het scherm en het is af en toe nodig als de hoek voor een foto moeilijk te maken is. Een nadeel is wel dat de batterij van de camera heel snel leeg is. Als je het onder de knie krijgt gaat er een hele nieuwe wereld open en krijg je wonderbaarlijke dingen te zien die absoluut niet met het blote oog waarneembaar zijn.

Wesp. Gemaakt met een omgekeerde 28mm op 1/250 SEC – F16 – ISO 160
Slankpootvlieg. Gemaakt met een omgekeerde 24mm op 1/250 SEC – F16 – ISO 100
Dansmug. Gemaakt met een omgedraaide 24mm op 1/250 SEC – F16 – ISO 250

Jeroen Hoppenbrouwers

Ik ben Jeroen Hoppenbrouwers. Sinds 2009 ben ik bezig met digitale fotografie. Als klein jongetje was ik al wel bekend met een spiegelreflex-camera. Mijn vader heeft mij in die tijd leren fotograferen. Ik vond het geweldig om met een macrovoorzetfilter macrofoto’s te maken. In de overgangsperiode van analoog naar digitaal is mijn hobby een beetje zoekgeraakt. Pas drie jaar geleden ben ik weer echt met fotografie aan de gang gegaan. Mijn voorliefde voor macrofotografie is gebleven en daar verdiep ik mij tegenwoordig steeds verder in. Ik vind het prachtig om iets wat heel klein is enorm groot vast te leggen. Zie meer op mijn Zoom.nl-profiel of Flickr-pagina.


Spoedcursus: Nederlands Winter Fenomeen

12 tips voor de mooiste kinderfoto’s